به گزارش بهداشت نیوز، دکتر نادر توکلی - رییس دانشگاه علوم پزشکی ایران در نشست خبری اولین همایش چاقی بالینی ایران که امروز (۲۴ آبان) برگزار شد، اظهار کرد: چاقی از موضوعات مهم حوزه سلامت به‌شمار می‌رود و می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری‌های غیرواگیر باشد.
او توضیح داد: شورای عالی سلامت و امنیت غذایی در کشور فعال است که به بررسی تمام مسائل مرتبط با حوزه سلامت می‌پردازد. ریاست شورای عالی سلامت و امنیت غذایی بر عهده رئیس جمهور است. همچنین استانداران در استان‌ها، فرمانداران در شهرستان‌ها، وزیر بهداشت در سطح وزارت بهداشت، مسئولیت‌های متناظر را برعهده دارند. همچنین روسای دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و پس از آن روسای شبکه‌های بهداشت نیز در این ساختار حضور دارند.
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی ایران درباره ساختار دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی توضیح داد: این ساختار با هدف ایجاد هماهنگی بین‌بخشی در حوزه سلامت است. بسیاری از مسائل و مشکلات حوزه سلامت فقط در وزارت بهداشت قابل‌حل نیست؛ بلکه مدیریت مسائل به هماهنگی بین‌بخشی حوزه‌های مختلف نیاز دارد. به‌طور مثال، اگر تمام عوامل و بخش‌های مختلف برای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع هماهنگی لازم را نداشته باشند، وزارت بهداشت به‌تنهایی نمی‌تواند این برنامه را اجرا کند.
توکلی ادامه داد: این موضوع درباره تمام مسائل سلامت‌محور صدق می‌کند. این احتمال وجود دارد که برخی مسائل مانند ریزگردها مختص مناطق خاصی باشند، اما مسائلی مانند سلامت روان، مسائل اجتماعی، مهاجرت، حاشیه‌نشینی و بسیاری از عوامل دیگر در سطح کشور وجود دارند که بر سلامت مردم تأثیر می‌گذارند. این مولفه‌ها با عنوان عوامل اجتماعی موثر بر سلامت شناخته می‌شوند؛ مدیریت این مسائل به هماهنگی بین‌بخشی نیاز دارد که اغلب از سوی دبیرخانه سلامت و امنیت غذایی پیگیری می‌شود.
او با بیان اینکه تغذیه و غذا در حوزه سلامت جزو مسائل حائز اهمیت است، اظهار کرد: موضوعات مهمی مانند تغذیه در بحران و امنیت غذایی در شرایط بحرانی مطرح است که جزو موضوعات حوزه تغذیه به‌شمار می‌رود. توجه به این مسائل، نیازمند ساختار مشخص و مداخلات معین در حوزه‌های مختلف است.
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی ایران درباره ضرورت افزایش سواد سلامت تصریح کرد: توجه به موضوع چاقی به مداخلات مختلفی مانند فرهنگ‌سازی، ارتقای آگاهی عمومی، مداخلات در حوزه کارخانه‌ها و صنایع غذایی، تدوین بخشنامه‌ها و اجرای مداخلات مختلف، روش‌های درمانی و اصلاح سبک زندگی نیاز دارد.
توکلی با بیان اینکه با معضل چاقی مواجه هستیم، گفت: آمار و ارقام نشان می‌دهد میزان اضافه‌وزن حدود ۵۰ درصد است؛ هنگامی که چاقی به بروز عوارض بالینی منجر شود و بر ابتلا به بیماری‌ها یا تشدید تاثیر بیماری‌ها منجر شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چاقی در کنار بیماری‌هایی مانند دیابت، بیماری‌های قلبی و کلیوی می‌تواند مشکلات زیادی ایجاد کند. بنابراین کاهش وزن و اصلاح سبک زندگی با استفاده از روش‌های علمی و منابع موجود می‌تواند به مدیریت این موضوع کمک کند.
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی ایران گفت: چاقی در چارچوب دبیرخانه سلامت و امنیت غذایی مورد توجه قرار گرفته است. روش‌ها و مداخلات مختلفی در زمینه چاقی چه در حوزه درمان و چه پیشگیری در دسترس است و می‌توان به روش‌های دارویی، غیردارویی، کم‌تهاجمی و حتی تهاجمی اشاره کرد.
توکلی درباره تبلیغات گسترده درمان و کنترل چاقی اظهار کرد: در حال حاضر، با تبلیغات بسیار گسترده‌ای در رسانه‌ها و فضاهایی که در معرض دید عموم مردم قرار دارند، مواجه هستیم که حتی بسیاری از محیط‌های اپلیکیشنی را نیز تحت تاثیر قرار داده است. تبلیغات غیرمجاز درباره فرآورده‌هایی که برای درمان یا کنترل چاقی معرفی می‌شوند، از جمله مسائل مهم حوزه درمان چاقی است.
او درباره مسائل شبه‌علم در حوزه درمان چاقی توضیح داد: در ارتباط با درمان چاقی باید گفت که با دو مفهوم علم و شبه‌علم مواجه هستیم که می‌بایست از یکدیگر تفکیک شوند.
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی ایران در پایان این نشست گفت: سال گذشته، به دلیل مجازی و آنلاین بودن بخش قابل‌توجهی از فعالیت مدارس، اجرای برنامه شیر مدارس با محدودیت‌هایی مواجه شد، اما این موضوع به‌طور مشخص برای سال جاری در دستور کار قرار گرفته است.
توکلی درباره سبد تغذیه و یارانه کالاهای اساسی نیز توضیح داد: تحلیل‌های وضعیت تغذیه‌ای و یارانه کالاهای اساسی در شهر تهران انجام شده است. سیاست‌گذاری‌ها باید به سمتی حرکت کند که مردم بتوانند با استفاده از یارانه، مواد غذایی سالم و مناسب تهیه کنند.
وی با اشاره به ضرورت نظارت بر تبلیغات شهری در حوزه سلامت اظهار کرد: یکی از مسائل موجود در شهر تهران، تبلیغات بیلبوردهای شهری است. هرگونه پیام تبلیغاتی یا محتوای سلامت‌محور که قرار است در معرض دید مردم قرار گیرد، باید مجوزهای لازم را دریافت کند؛ به‌ویژه تبلیغاتی که مرتبط با درمان و مسائل پزشکی هستند.
توکلی گفت: نقشه سلامت و غذایی استان تهران تهیه شده است. براساس اطلاعات به دست آمده، برخی شهرستان‌های اطراف تهران به تقویت برنامه‌های تغذیه‌ای نیاز دارند.
در ادامه نیز، دکتر عبدالرضا نوروزی، رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی استان تهران در این نشست خبری اظهار کرد: اگرچه وضعیت کشور از نظر شاخص‌های وزنی طی سال‌های گذشته مطلوب‌تر بوده، اما با رشد بسیار سریع چاقی طی این روزها مواجه هستیم.
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران با بیان اینکه شیوع چاقی در کودکان با سرعت زیادی در حال افزایش است، توضیح داد: شیوع چاقی در کودکان کشور حدود ۶.۵ درصد گزارش شده است. همچنین وضعیت چاقی در بزرگسالان حدود ۵۰ درصد است؛ ادامه روند شیوع چاقی در کشور سبب می‌شود که میزان چاقی در سال ۱۴۱۴ به حدود ۷۰ درصد برسد. این روند می‌تواند جایگاه کشور را از رتبه چهل‌ودوم به رتبه نهم در سال ۱۴۱۴ تغییر دهد.
او درباره تعریف جایزه ویژه پژوهشی در زمینه چاقی گفت: جایزه‌ای به منظور تشویق دانشگاه‌ها و گروه‌های تحقیقاتی جهت پژوهش در زمینه چاقی در نظر گرفته‌ایم. این جایزه با عنوان جایزه پژوهشی «میناب» به یاد بچه‌های میناب در حوزه تحقیقات چاقی اهدا خواهد شد.
نوروزی درباره تدوین سند ملی پیشگیری از بیماری‌های مزمن غیرواگیر گفت: چاقی از عوامل مهم ایجادکننده بیماری‌های مزمن به حساب می‌آید؛ بیماری‌های مزمن غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی‌وعروقی، دیابت و کبد چرب هستند. خوشبختانه، چاقی از جمله عوامل خطر قابل بازگشت است و در این سند مورد توجه قرار گرفته است. سند پیشگیری از بیماری‌های مزمن غیرواگیر حدود ۱۰ روز پیش در شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به تصویب رسید. این سند با رویکردی علمی تدوین شده و هدف آن ارائه راهکارهایی برای کاهش شیوع بیماری‌های قلبی‌وعروقی، دیابت، کبد چرب و سایر بیماری‌هایی است که از مهم‌ترین عوامل مرگ‌ومیر در کشور به شمار می‌روند. چاقی نیز به‌عنوان یکی از عوامل زمینه‌ساز این بیماری‌ها در این سند مورد توجه قرار گرفته است.
این عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران با بیان اینکه واقع‌بینی در تعیین اهداف مقابله با چاقی حائز اهمیت است، اظهار کرد: اگر بتوانیم با توجه به شرایط موجود، میزان چاقی را حداقل در سطح فعلی حفظ کنیم، موفقیت قابل‌توجهی به دست آورده‌ایم.
او با بیان اینکه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی وظایف متنوعی برعهده دارد، افزود: موضوعاتی مانند امنیت غذایی کشور در شرایط عادی و بحرانی، کاهش بار بیماری‌های مزمن غیرواگیر در این شورا پیگیری می‌شوند. سند کاهش بار بیماری‌های مزمن غیرواگیر از اسنادی است که در این شورا به امضا رسیده و از سوی رئیس‌جمهور ابلاغ شده است. این سند یک برنامه پنج‌ساله است که برای تحقق اهداف آن، راهکارها و برنامه‌های مشخصی در نظر گرفته شده و دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و سایر دستگاه‌های مرتبط ملزم به اجرای آن هستند.
نوروزی در پاسخ به پرسش ایسنا درباره پراکندگی چاقی واضافه وزن در کشور توضیح داد: چاقی در شهرهای با جمعیت بالای ۷۰۰هزار نفر زیاد است؛ به نحوی که شیوع چاقی در ۹ شهر بالای ۷۰۰ هزار نفر بیش از ۶۰ درصد است. شیوع چاقی در مناطق جنوبی، هرمزگان و شرق کشور کمتر است و بالاترین میزان شیوع برای استان‌های مازندران، گیلان و آذربایجان غربی است. البته به طور کلی، ایران جزو کشورهای چاق دنیا نیست. میزان اضافه وزن و چاقی در زنان نسبت به مردان بیشتر است.
نوروزی با بیان اینکه میانگین شیوع اضافه‌وزن و چاقی در بزرگسالان جهان حدود ۴۲ درصد است، توضیح داد: میزان شیوع چاقی در برخی مناطق مانند آمریکای شمالی به‌ویژه کانادا و ایالات متحده بالاتر است. حدود ۷۲ درصد جمعیت بزرگسال ایالات‌متحده با اضافه‌وزن یا چاقی مواجه هستند.
او با بیان اینکه با روند افزایشی چاقی کودکان در سطح جهان مواجه هستیم، گفت: شیوع اضافه‌وزن در کودکان جهان به‌طور متوسط حدود ۱۰ درصد گزارش می‌شود، در حالی که این رقم برای کودکان ایرانی حدود ۲۲ درصد است که دو برابر میانگین جهانی برآورد می‌شود.
او درباره ارتباط چاقی دوران کودکی و بزرگسالی توضیح داد: براساس یک اصل شناخته‌شده، کودک چاق به احتمال زیاد در بزرگسالی نیز با چاقی مواجه خواهد بود. برآوردها نشان می‌دهد احتمال تداوم چاقی از دوران کودکی تا نوجوانی و از نوجوانی تا بزرگسالی بالاست؛ بنابراین در سال‌های آینده با ورود شمار بیشتری از کودکان مبتلا به چاقی به جمعیت بزرگسال مواجه خواهیم شد.
نوروزی درباره افزایش چاقی کودکان پس از همه‌گیری کرونا اظهار کرد: تا پیش از سال ۱۳۹۹، شیوع چاقی در کودکان کشور کمتر از ۱۴ درصد بود، اما در دوران کرونا و طی حدود دو سال، این رقم به حدود ۱۹.۵ درصد رسید و در سال ۱۴۰۳ نیز به حدود ۲۱.۵ درصد افزایش یافت. با توجه به تعطیلی طولانی‌مدت مدارس و کاهش فعالیت بدنی کودکان در دوره کرونا، این شرایط به‌عنوان یکی از عوامل خطر افزایش چاقی مطرح شد. با توجه به تعطیلی مدارس در مقاطعی به دلایل مختلف، از جمله شرایط جنگی، احتمال افزایش مجدد این آمار وجود دارد و باید منتظر انتشار آمارهای جدید وزارت بهداشت باشیم.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران درباره کاهش وزن تصریح کرد: اصل اساسی کاهش وزن، ایجاد تعادل انرژی است؛ میزان انرژی دریافتی از طریق غذا باید کمتر از میزان انرژی مصرفی بدن باشد. برای دستیابی به این هدف، گاهی از روش‌های کمکی از جمله داروهای کاهنده اشتها استفاده می‌شود.
او درباره داروهای تزریقی کاهش وزن اظهار کرد: آنچه در اصطلاح عمومی آمپول لاغری نامیده می‌شود، در واقع داروهایی هستند که به‌صورت زیرجلدی تزریق می‌شوند و عملکرد آنها با سازوکار هورمونی مرتبط است. این داروها با ایجاد احساس سیری، میزان دریافت غذا را کاهش می‌دهند. اگر کاهش دریافت غذا همراه با رژیم غذایی مناسب و برنامه درمانی تخصصی باشد، می‌تواند به کاهش چربی بدن کمک کند؛ اما اگر فرد بدون برنامه غذایی مناسب از این داروها استفاده کند، ممکن است علاوه بر چربی، بخشی از عضلات و آب بدن خود را نیز از دست بدهد.
او ادامه داد: این داروها باید به طور حتم با تجویز و نظارت یک تیم پزشکی و تخصصی مصرف شوند. خوشبختانه، شرکت‌های دارویی و دانش‌بنیان کشور نیز توانسته‌اند به فناوری تولید برخی از این داروها دست پیدا کنند. داروهای مورد استفاده برای کاهش وزن باید تحت نظر متخصص تجویز شوند و در صورت وجود شرایط لازم، برخی از این داروها از سنین بالای ۶ سال نیز قابل تجویز هستند.
او درباره ضرورت توجه به اصلاح سبک زندگی پس از کاهش وزن تصریح کرد: مسئله مهم این است که برنامه‌ای برای حفظ وزن کاهش‌یافته نیز وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت احتمال بازگشت وزن وجود دارد. بنابراین تغییر در شیوه زندگی، افزایش فعالیت بدنی و اصلاح الگوی تغذیه باید به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر درمان مورد توجه قرار گیرد.
او با بیان اینکه چاقی یک بیماری مزمن است، گفت: چاقی، بیماری مزمنی است و درمان آن نیز به زمان طولانی نیاز دارد. فردی که سال‌ها با اضافه‌وزن مواجه بوده، چاقی او با یک برنامه یک یا دوماهه برطرف نمی‌شود. همان‌طور که فرد مبتلا به فشار خون ممکن است برای مدت طولانی به مصرف دارو نیاز داشته باشد، مدیریت چاقی نیز به درمان و مراقبت مستمر نیاز دارد.
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران گفت: این احتمال وجود دارد وزن افراد در مسیر کاهش وزن به صورت مقطعی کاهش یابد و دوباره افزایش پیدا کند. شرایط خاص زندگی، کاهش فعالیت بدنی، تغییرات شغلی و حتی بارداری می‌توانند بر وزن افراد تاثیر بگذارند.
او درباره خوراکی‌های رژیمی توضیح داد: اساساً غذایی به عنوان غذای رژیمی یا غیررژیمی نداریم. داشتن یک برنامه غذایی درمانی و متناسب با شرایط فرد است که باید از سوی متخصص تنظیم شود. این برنامه باید ضمن کاهش کالری دریافتی، حداقل نیاز بدن به پروتئین و سایر مواد مغذی را نیز تامین کند. محصولاتی مانند بیسکویت و شیرینی رژیمی که با این عناوین در بازار عرضه می‌شوند، مبنای علمی ندارند و بسیاری از این محصولات بیشتر با رویکرد تجاری و بازاریابی معرفی می‌شوند. آنچه در تغذیه اهمیت دارد، رعایت تعادل و پرهیز از دریافت بیش از نیاز مواد غذایی است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران در پاسخ به پرسشی درباره بازگشت وزن در افرادی که از داروهای تزریقی کاهش وزن استفاده می‌کنند، اظهار کرد: این داروها در واقع داروهای کاهنده اشتها هستند و به فرد کمک می‌کنند برنامه غذایی خود را رعایت کند؛ اما اگر فرد بدون اصلاح سبک زندگی و الگوی تغذیه، صرفاً به مصرف دارو اکتفا کند، پس از قطع آن به الگوی قبلی غذا خوردن بازمی‌گردد و احتمال افزایش مجدد وزن وجود دارد.
وی ادامه داد: اگر فرد دارو را قطع کند، اما همچنان همان میزان غذا و همان سبک زندگی قبلی را داشته باشد، طبیعی است که پس از مدتی وزن او دوباره افزایش پیدا کند. بنابراین بازگشت وزن پس از قطع دارو به معنای بی‌اثر یا نامناسب بودن این داروها نیست، بلکه نشان می‌دهد درمان چاقی نباید صرفاً به مصرف دارو محدود شود.
رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی استان تهران درباره برنامه شیر مدارس اظهار کرد: برنامه توزیع شیر و تغذیه رایگان در مدارس، مصوبه مجلس و بخشی از برنامه هفتم توسعه است که برای دانش‌آموزان مدارس ابتدایی دولتی در نظر گرفته‌اند. پوشش حدود ۸۰ درصد برنامه تغذیه مدارس با شیر و ۲۰ درصد به سایر مواد غذایی اختصاص دارد. سال گذشته با وجود شرایط جنگی، این برنامه در استان تهران با دقت حدود ۷۵ درصدی اجرا شد. سال جاری، شیر دو نوبت در هر هفته توزیع می‌شود؛ همچنین برای مناطق محروم و کودکانی که از نظر دریافت کالری و مواد غذایی با کمبود مواجه هستند، یک نوبت تغذیه غیرشیری در نظر گرفته شده است.
وی با اشاره به آثار این برنامه بر سلامت کودکان توضیح داد: شاید این برنامه در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما بررسی‌های اپیدمیولوژیک نشان می‌دهد اجرای آن می‌تواند آثار قابل‌توجهی بر سلامت نسل آینده داشته باشد. برآورد ما این است که اگر کودکان در فاصله سنی هفت تا ۱۲ سال از این برنامه استفاده کنند، متوسط قد این نسل در بزرگسالی حدود یک‌ونیم سانتی‌متر افزایش خواهد یافت که عدد قابل‌توجهی است.
وی ادامه داد: افزایش متوسط قد یکی از شاخص‌های سلامت جامعه محسوب می‌شود. همچنین مطالعات بین‌المللی نشان داده‌اند کودکانی که دست‌کم سه بار در هفته شیر مصرف می‌کنند، شیوع چاقی کمتری دارند. بنابراین برنامه توزیع شیر فقط یک برنامه غذایی نیست، بلکه می‌تواند به بهبود سلامت کودکان، افزایش قد و کاهش شیوع چاقی کمک کند. به منظور اجرای برنامه تغذیه مدارس ابتدایی، حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان هزینه در نظر گرفته شده است.